Tijdschriften

D

e Italiaanse kunstenaar Artemisia Gentileschi leefde van 1593 tot ca. 1653. Ze werd geboren in Rome als dochter van de schilder Orazio Gentileschi en was een van de eerste vrouwelijke kunstenaars die internationaal succes boekte en zelfstandig werkte — en dat was heel bijzonder in haar tijd. Artemisia woonde en werkte in minstens vijf verschillende steden en werkte voor de grootste opdrachtgevers van haar tijd. Haar schilderijen vallen op door hun dramatische stijl, krachtige vrouwenfiguren en sterke emotionele lading. Artemisia veroverde een plek als kunstenaar in een mannenwereld. In het begin van de 17e eeuw moest je eigenlijk man zijn om kunstenaar te kunnen worden. Alleen mannen werden toegelaten op kunstacademies, alleen mannen kregen opdrachten van de Kerk, maar Artemisia was een wonderkind. Ze kreeg les van haar vader, en al snel bleek ze zo goed was dat hij haar niets meer kon leren. Ze werd toegelaten tot de kunstacademie in Florence, kreeg belangrijke opdrachten, runde haar eigen atelier en huurde assistenten in, net als de grote meesters van haar tijd. Na haar dood raakte haar werk, net als dat van andere vrouwelijke kunstenaars uit die tijd, in de vergetelheid. Haar schilderijen verdwenen uit beeld of werden aan andere kunstenaars toegeschreven. Pas bijna driehonderd jaar later werd het werk van Artemisia herontdekt. In de jaren zeventig van de vorige eeuw   omarmden feministische activisten haar als een icoon. Sindsdien komen we steeds meer te weten over deze bijzondere vrouw. Door nieuwe ontdekkingen en diepgaand onderzoek kunnen schilderijen weer aan haar worden toegeschreven. Haar werk staat opnieuw in de belangstelling. Hoog tijd, denken wij. 

Bijna 60 gedichten van meer dan 40 dichters over het heelal. Met de mooiste ruimtefoto’s ter wereld van de NASA, ESA en CSA. Gemaakt in sterrenwachten en ruimtevaartuigen, op aarde en andere plekken in het heelal, door mensen en ruimtetelescopen. Allemaal echt. Niks nep. Oogverblindend. Op naar de sterren dus - en daar voorbij!

Meer over de beelden uit deze dichter klik hier

Meer dan 58 gedichten van meer dan 50 dichters over alles wat de moeite waard is om te vieren. Met dit nummer begonnen we aan onze zesde jaargang en dat was natuurlijk gerust een taartje waard! Een groot feestnummer met gedichten over kleine feestjes voor twee, pompoenkoetsen en tromgeroffel, een zwemdiplomaaaaa, de zon voor het eerst boven het dak uit en nieuwe schoenen. 

Voor dit nummer vertelde dichter Joke van Leeuwen in dit blog over haar feestvoorkeuren ;-) Leuk extra: bij het blog staat een wallpaper met de feestelijke fanfare van illustratie Mieke Driessen voor je telefoon.  

Lees het blog over dit nummer klik hier

Popart is een afkorting voor het Engelse Popular Art (= volkskunst). Het is een stroming in de moderne kunst die na 1950 vooral in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten van Amerika populair werd. De kunstenaars zetten zich af tegen de elitaire kunstwereld en lieten zich inspirereren door stripverhalen, advertenties, films, televisie, kranten en tijdschriften. Het gewone leven dus, van gewone mensen. In de eerste helft van de jaren zestig van de vorige eeuw was de popart op haar hoogtepunt. Geluk leek te koop en binnen handbereik. Maar de wereld veranderde snel, soms zelfs met de dag, en niet per se ten goede. In 1961 werd de Berlijnse muur gebouwd en een jaar later brak de Cubaanse raketcrisis uit. Weer een jaar later werd de toenmalige Amerikaanse president John F. Kennedy doodgeschoten tijdens een bezoek aan de Amerikaanse stad Dallas. Leiders van de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging, zoals Malcolm X (1925 - 1965) en dominee Martin Luther King  (1929 - 1968) werden vermoord. In maar een paar jaar tijd was de wereld onherkenbaar en onherstelbaar veranderd. 

In dit nummer van DADA laten we zien hoe Popart ontstond, hoe het populair werd en hoe het ook hedendaagse kunstenaars nog steeds inspireert. We bekijken de invloed van Popart op de mode-, film- en reclamewereld. Natuurlijk staat er ook in dit nummer weer een ABC, voor wie even snel iets wil opzoeken én 2 artikelen waarin we laten zien hoe je zelf een kunstje kunt doen. Want lezen over kunst is leuk, maar zelf eens kijken of het lukt is nog beter ;-) 

In deze DADA staat werk van Evelyne Axell, Joseph McDermott, Rosalyn Drexler, George Dunning, Sylvie Fleury, Richard Hamilton, Corita Kent, Yayoi Kusama, Roy Lichtenstein, Marisol, Claes Oldenburg, Robert Rauschenberg, Martial Raysse, James Rosenquist, Martha Rosler, Mimmo Rotella, Edward Ruscha, Jeremy Scott, Marjorie Strider, Elaine Sturtevant, Andy Warhol, Ai Weiwei en Tom Wesselmann.

Lascaux is een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen van de wereld. Bij toeval ontdekt, zoals dat meestal gaat. Door 4 vrienden, net 18 jaar oud. 

Stel je voor ... Je woont in de Dordogne in Frankrijk. Het is 1940. De oorlog is verklaard, maar al het geweld nog op veilige afstand. Een mooie nazomerdag. Je loopt met je hond Robot in het bos. Hij gaat achter een konijn aan, maar die weet te ontsnappen in een gat onder een omgewaaide boom. Je probeert het konijn met steentjes uit het hol te jagen, maar die laat zich niet meer zien. De steentjes vallen zo’n eind naar beneden dat je nieuwsgierig wordt. Je hebt niks bij je om het gat groter te maken. Je gaat later die dag met drie vrienden terug. Met een mes maken jullie het gat groter. Samen halen jullie rotsen, boomwortels en zelfs de resten van een dode ezel uit het gat. Eindelijk is er een smalle opening. Je  wurmt je naar binnen, glijdt van een steile helling af. Als je weer rechtop staat, roep je je vrienden dat het veilig is. Je schijnt ze bij met de lamp die je bij je had. En dan gebeurt het! Als jullie omhoog kijken, zie je wat later de grootste archeologische ontdekking van de eeuw zou worden: stieren, herten, paarden, geschilderd op de grotwanden in zwart, oker en rood. 

“We hoopten een schat te vinden, maar zoiets groots hadden we niet verwacht”, zou een van de vier vrienden later vertellen. “Het was een wonder. Zo groot, zo indrukwekkend, we waren er helemaal van in de war.” 

Indrukwekkend is het zeker. 

En groot ook. 

Je ontdekt het in deze DADA! 

Dit nummer van DICHTER. gaat over thuis. Bijna 50 gedichten van meer dan 30 dichters, met 6 schrijftips om thuis of in de klas verder te werken en een eigen gedicht te schrijven. Gedichten over twee huizen, zuchtende zolders en saaie buren en over alleen thuis zijn. Over rijtjeshuizen, uit logeren en veilige havens. De bekende designer Floris Hovers fotografeerde voor DICHTER. zijn beroemde steden van karton en hout in zijn atelier en maakte een geweldig beeldverhaal over een verhuizing - met happy end! (Werk je in het onderwijs? We hoorden van juffen en meesters dat dit nummer opvallend vaak door jongens werd opgepakt en gelezen).

In het winternummer van DICHTER. speelt het werk van beeldend kunstenaar Erik Mattijssen de hoofdrol. Letterlijk! De gedichten in het nummer gaan over speelgoed en worden begeleid door de vrolijke, kleurrijke gouaches van Erik Mattijssen. Hij maakte ze tijdens de lockdown in Berlijn waar hij in het coronajaar voor een werkperiode verbleef. In plaats van de inspirerende atelier- en museumbezoeken waar hij zich op had verheugd, verbleef hij in een lege stad. Alles op slot. Om zichzelf iets te doen te geven, maakte hij elke dag een gouache van speelgoed. Al die gouaches waren na corona op ART Rotterdam te zien. Ze krijgen een tweede leven in dit nummer van DICHTER. - vergezeld van meer dan 50 prachtige en spiksplinternieuwe gedichten van bijna 40 dichters.

De laatste drie jaargangen maakten we ieder jaar een nummer over een kleur. Zo verscheen eerder DADA Blauw, DADA Rood en DADA Groen. Dit nummer DADA Geel hoort er zeker bij.

Geel is, net als rood, een natuurlijk pigment dat al gebruikt werd in de prehistorie. Het is de kleur van de zon en het had eeuwenlang een positieve betekenis. In het oude Egypte, en later in Griekenland en in het Romeinse rijk werd geel geassocieerd met macht, vreugde, rijkdom en spiritualiteit. Het is de kleur van korenvelden en welvaart. Het was in Azië de kleur van de keizer en het was daar lange tijd zelfs verboden voor gewone mensen om gele kleren te dragen. 

'Geel is een aangename, zachte en vrolijke kleur, maar in de schaduw wordt het snel onaangenaam, en de geringste vermenging maakt het vies, verdrietig, lelijk en van weinig belang.', schreef de beroemde Duitse schrijver Goethe (1749-1832). Naast de zonnige betekenis heeft geel vaak ook een slechte kant. Sommige geelpigmenten zijn giftig en zo kreeg geel een slechte reputatie. Bovendien kon het ook niet op tegen goud, dat alles heeft wat geel ook heeft, maar dan ook nog glimt en glinstert. Geel werd de kleur van verraad, waanzin, immoraliteit en van uitsluiting. Denk aan de jodenster of de gele mantel van Judas. 

Gelukkig is geel is ook de kleur van het jasje van het melkmeisje van Vermeer en de korenvelden van Van Gogh. Die laatste moest er eerst helemaal voor naar Zuid-Franrijk, maar Vermeer zag het licht gewoon in Delft, onder onze eigen Hollandse lage wolkenluchten. Zo ook Rembrandt die op zijn schilderijen de zon kon laten schijnen. Er is dus meer dan genoeg om je op te verheugen in dit geweldige gele nummer van DADA. Geniet ervan met grote gele teugen!

Vrede en vrijheid zijn nooit vanzelfsprekend. Voor ons leven zonder oorlog gaven mensen hun leven. Nog steeds zijn er mensen bereid hun leven te wagen in vredesoperaties, als vrijheid ergens verdedigd moet worden. Niet iedereen komt weer thuis. Al die mensen worden ieder jaar op 4 mei om 20.00 uur herdacht. We zijn twee minuten stil, luisteren naar de vogels, de taptoe en een toespraak. En omdat niemand het zo goed kan verwoorden als dichters, is dodenherdenking vaak het uitgelezen moment voor een gedicht. Er bestaan prachtige gedichten over de oorlog en de bevrijding. Elk woord raak. En voor wie het wat nieuwer mag, schreven de dichters van DICHTER. nieuw werk. Beeldend kunstenaar Tom Heerschop tekende voor dit nummer. Hij werkte twee maanden aan de tekeningen die je in dit nummer ziet. Een tekening op rol, zo'n 8 meter lang. Prachtig.

Meer dan 40 gedichten van 35 dichters.

Lees het blog over dit nummer klik hier

Het stilleven is van alle tijden. De Romeinen schilderden al stillevens op muren, die in de Italiaanse stad Pompeï bijvoorbeeld nog bewaard zijn gebleven. In de middeleeuwen verdween de belangstelling, maar in de zeventiende eeuw bereikte de productie van stillevens in Nederland en Vlaanderen een hoogtepunt. Sommige stillevens waren een klein vermogen waard. In 1657 werd de nalatenschap van de Amsterdamse kunsthandelaar Johannes de Renialme (1600 - 1657) opgemaakt. Hij had een verzameling van een paar honderd schilderijen, waaronder ook veel stillevens. Het kostbaarste stilleven was van de Utrechtse schilder Jan Davidsz. de Heem (1606 - 1684). Het schilderij werd getaxeerd op 1.000 gulden, en dat is omgerekend naar nu zo'n € 13.000. Het was 200 gulden duurder dan een schilderij van Rembrandt en dat zegt iets over de waardering van stillevens in die tijd. Een ander schilderij van Davidsz. de Heem, Festoen van vruchten en bloemen, hangt tegenwoordig in de eregalerij van het Rijksmuseum in Amsterdam en geldt als een van de topstukken. 

In de eeuwen daarna nam de belangstelling voor stillevens weer wat af. Schilders als Adriaen Coorte (1659/1664 – na 1707), werden zelfs bijna helemaal vergeten. Gelukkig werd zijn werk in de twintigste eeuw herontdekt. Ook van hem heeft het Rijkmuseum prachtige stukken in de collectie. Die zijn ook allemaal thuis te zien, gewoon vanuit de bank, via de rijksstudio, de digitale beeldbank van het museum. 

Gelukkig hebben moderne en hedendaagse kunstenaars het stilleven weer herontdekt. Bijna alle grote vernieuwingen van alle belangrijke kunststromingen uit de negentiende en twintigste eeuw zijn terug te zien op stillevens. Want anders dan een model voor een portret, zal een appel op de fruitschaal niet vragen om een pauze. Een stilleven hoeft niet te lijken en geeft de kunstenaar veel vrijheid om te doen wat hij wil. Hij kan naar hartelust experimenteren en nieuwe dingen uitproberen. Ook biedt het stilleven de mogelijkheid om je mening over iets te geven, zonder dat je meteen het achterste van je tong hoeft te laten zien. In landen waar het recht van vrije meningsuiting niet gegarandeerd wordt door de overheid, kan dat je leven redden. Op bladzijde 23 zie je een mooi voorbeeld van de Chinese kunstenaar Liu Bolin (1973). Als je niet vrij bent om te zeggen wat je denkt, is 'stilleven' inderdaad een van de beste manieren om het systeem aan de kaak te stellen. 

Een meisje in zwart-wit laat een felrode ballon in de vorm van een hartje los. Een nepbiljet van £ 10 met de afbeelding van Lady Diana. Een olieverfschilderij van vier meter breed over het Brits parlement waarop de parlementsleden apen zijn. Muurschilderingen op de muur die Palestina van Israël scheidt. Een man gooit een boeket bloemen. Een gigantisch, macaber pretpark? Allemaal werk van de Engelse street art kunstenaar Banksy. Een van de meest bekende kunstenaars van het moment. En een van de meest onbekende ;-) Wie kat en muis (of rat, zijn lievelingsdier ;-) speelt met de politie, staat liever niet in de schijnwerpers. Banksy hoeft zijn werk niet meer te signeren: zijn stijl is zo uniek dat zijn werk meteen herkend wordt. Wat 'maakt' een Banksy een Banksy? Je zult zien dat hij in zijn werk altijd zoekt naar het meest belangrijke en naar een manier om het werk te laten opvallen op straat. Naast beeld gebruikt Banksy ook vaak tekst - meestal woordspelingen. De eerste Amerikaanse graffitikunstenaars noemden zichzelf graffiti-schrijvers, en Banksy lijkt deze oorsprong niet te zijn vergeten. Hij speelt graag met woorden, bouwt slogans om, en zoekt nieuwe formuleringen. Zijn werk daagt de gevestigde orde uit: de multinationals, de grote bedrijven, politici en adverteerders ... Banksy maakt zijn werk met een kinderziel - een leeftijd waarop alles mogelijk lijkt - en een spuitbus. In het werk op de voorkant van deze DADA staat de tekst 'Graffiti is een misdaad'. In deze DADA is graffiti kunst. Kunst die een belangrijke rol speelt in het maatschappelijk debat over onderwerpen waar we het eigenlijk liever niet over hebben. Moeilijke onderwerpen als kinderarbeid, dierenrechten, klimaatverandering, en hoe we in dit rijke deel van de wereld omgaan met vluchtelingen en migranten. De problemen van de moderne consumptiemaatschappij, het massatoerisme, de bezetting van de Palestijnse gebieden en hoe alles altijd steeds weer om geld draait, ook in de kunstwereld. Het werk van Banksy brengt tegenwoordig recordbedragen op. Met dat geld doet hij weer dingen waar hij in gelooft. Zo bouwde hij een hotel naast de muur in de Palestijnse gebieden en kocht hij onlangs een boot voor een organisatie die vluchtelingen redt uit de Middellandse Zee. In de documentaire 'Exit through the gift shop' zegt Banksy: 'And suddenly it was about the money. But it never was. It never was about the money'. Een andere veelzeggende uitspraak van hem: 'Ons straatbeeld is ontsierd door bedrijven die gigantische slogans op gebouwen en bussen zetten om ons het gevoel te geven dat we niks voorstellen, tenzij we hun spullen kopen. Ze schreeuwen hun boodschap vanaf elk beschikbaar oppervlak naar ons, maar we hebben nooit het recht om te antwoorden. Zij zijn de oorlog begonnen, en wij vechten op de muur terug. Sommige mensen gaan bij de politie omdat ze de wereld willen verbeteren. Anderen worden street art kunstenaars omdat ze de wereld willen verbeteren'. 

We zijn met steeds meer mensen en al die mensen gebruiken steeds meer energie. Mijn oma had geen smartphone, die elke dag opgeladen moest worden. Geen duizenden digitale foto's, opgeslagen in een Cloud. En de was droogde niet in een wasdroger, maar gewoon buiten aan de lijn. In de zon of in de wind. En als het regende, duurde het een dagje langer.

Op 29 juli, de dag waarop ik dit tekstje schrijf, is het Earth Overshoot Day. Vanaf 1 januari hebben we wereldwijd al meer voedsel en natuurlijke hulpbronnen verbruikt dan de aarde in twaalf maanden kan voortbrengen. Vanaf vandaag teren we de rest van het jaar op de reserves van de aarde. Dat leidt tot allerlei problemen: van biodiversiteitsverlies tot ontbossing, water- en luchtvervuiling en ophoping van broeikasgassen in de atmosfeer. Dat leidt tot opwarming van het klimaat, met alle gevolgen van dien.

Er zijn natuurlijk mensen die er veel meer verstand van hebben. Klimaatdeskundigen bijvoorbeeld. Greta Thunberg. En die oom met zijn zonnepanelen. Er zijn ook mensen die zeggen dat klimaatverandering niet bestaat. Klimaatontkenners. Thierry Baudet en de buurvrouw van nummer 27. En er zijn mensen die liever de andere kant op kijken. Ook presidenten. Premiers. En andere mensen die de koers bepalen.

Voor dit nummer schreven bijna 45 dichters bijna 60 gedichten over klimaatverandering. Over de oorzaken, de gevolgen en ook over wat we zelf kunnen doen. Een bruikbaar nummer dat het verhaal in 108 bladzijdes op een toegankelijke manier vertelt. Verwoord zoals alleen dichters dat kunnen. We combineerden de gedichten met de wonderlijke plastic wezens van Carolien Adriaansche.

Niki de Saint Phalle (1930-2002) werd wereldberoemd met haar vrolijke Nana’s: kleurige vrouwenbeelden, die soms zo groot waren dat ze er in kon wonen. Ze was een van de meest bekende kunstenaars van de vorige eeuw. Een eigenzinnige kunstenaar die vastbesloten was haar eigen leven te leven. Ze realiseerde grote bouwprojecten die ze vaak ook zelf financierde met werk in oplage of haar eigen parfumlijn. Een vrouw die haar mannetje stond in het mannengezelschap dat de kunstwereld domineerde. Nana power, noemde ze dat zelf. In deze DADA vertellen we haar levensverhaal en laten we haar werk zien. We maakten deze DADA samen met Museum Beelden aan Zee, die zelf ook een prachtige Nana van Niki de Saint Phalle in hun collectie hebben. 

Gedichten over verzamelingen en alles wat de moeite waard is om te bewaren. Bijna 50 gedichten van meer dan 30 dichters over geheimen en teruggevonden schatten in vergeten schoenendozen. Over tijdmachines, zoldervondsten en herinnerdingen: een nummer om te bewaren. Het voorwoord werd geschreven door Wiel Kusters. De fantastische illustraties zijn gemaakt door Tineke Meirink.

Een voorproefje:

Verzameling

Wat ik verzameld heb
kreeg ik van jou -
moed om te durven
wat moet, krachten

gespaard om te wachten
met durven
en te bedaren,
tellen en turven,
rust te bewaren.

Wiel Kusters
uit: DICHTER. 11 Bewaard