Tijdschriften

Het kopiëren van kunst is zo oud als de kunst zelf. Al in de oudheid maakten kunstenaars kopieën van beroemde beelden om ze te bewaren of te bestuderen. Veel van wat wij nu kennen van de Griekse beeldhouwkunst, zijn Romeinse kopieën van originelen die verloren zijn gegaan.

In de middeleeuwen en de renaissance was het kopiëren een belangrijk onderdeel van de opleiding van kunstenaars. Leerlingen in een atelier leerden hun vak door het werk van hun meester heel precies na te tekenen of na te schilderen. Zo leerden ze technieken, compositie en kleurgebruik begrijpen. Soms dienden die kopieën als studie, soms als commercieel product voor verzamelaars.  

Pas in de 19e en 20e eeuw werd originaliteit een essentieel kenmerk van kunst. Toch bleef het kopiëren belangrijk: studenten van kunstacademies trokken naar musea om beroemde schilderijen te natekenen. Moderne kunstenaars als Picasso en Andy Warhol lieten zich inspireren door bestaande beelden en onderzochten juist de grens tussen origineel en kopie. Er zullen altijd mensen zijn die die grens overgaan. Wie eenmaal zo goed kan schilderen als beroemde kunstenaars, maar geen succes heeft met eigen werk, voelt zich misschien snel miskend. Dan wordt een kopie een vervalsing en dat is strafbaar, en terecht.

Tegenwoordig roept het kopiëren van kunst weer nieuwe vragen op, vooral door auteursrecht en de komst van AI. Maar het blijft ook een vorm van leren, eren en begrijpen. Elke kopie vertelt iets over hoe we naar kunst kijken — toen én nu. 

Rond 1900 hangt er iets in de lucht. Kunstenaars en ontwerpers voelen dat er een nieuwe tijd aanbreekt en willen ook vernieuwing in de kunst. Er ontstaat een nieuwe vormentaal met gebogen lijnen en motieven uit de natuur. De kunst sprankelt van idealisme en vernieuwingsdrift, en er klinkt ook een ander verlangen: naar echtheid, naar authenticiteit en naar vakmanschap. En dat klinkt verrassend herkenbaar, want ook vandaag staan die begrippen weer hoog op de agenda.

Intussen verandert de samenleving razendsnel. Voor het eerst groeien de steden sneller dan het platteland en nieuwe communicatiemiddelen maken de wereld kleiner en groter tegelijk. Voorzichtige stappen richting meer kiesrecht zorgen voor de opkomst van emancipatiebeweging. De industrialisering zorgt voor meer welvaart en voor het eerst kan niet alleen de elite genieten van luxe en vermaak. Het klinkt mooi, maar niet iedereen is blij. In de kunstwereld leidt de industrialisering tot een tegenreactie: (her)waardering van de natuur, het platteland en vakmanschap. De art nouveau bloeide uiteindelijk slechts enkele decennia, grofweg tussen 1884 en 1914. Toch liet de beweging een onuitwisbare indruk achter. Honderd jaar later praten we er nog steeds over — en misschien zoeken we, net als toen, opnieuw naar schoonheid die ook betekenis heeft.

Sandro Botticelli (1445-1510) was tijdens zijn leven een van de beroemdste kunstenaars van Italië. Hij had gewerkt voor de familie De’ Medici, de paus, de hertog van Urbino en graaf van Montefeltro. Hij had schilderijen gemaakt waar tot ver buiten Florence over gesproken werd. Toen hij stierf, was hij een vergeten kunstenaar. De familie De’ Medici, de mensen die hem beroemd hadden gemaakt, raakten door politieke ontwikkelingen uit de gratie en daardoor Botticelli zelf ook. Pas drie eeuwen later werd zijn werk herontdekt. Tegenwoordig is zijn werk weer heel beroemd en behoren zijn schilderijen tot de topstukken van het Uffizi, het beroemde museum in Florence - de stad waar Botticelli zijn hele leven woonde en werkte. Daar mogen we natuurlijk nu even niet naar toe, maar op Gelukkig is er ook Art Google: een site waarop miljoenen kunstwerken uit musea wereldwijd haarscherp te bekijken zijn, gewoon thuis, achter je computer. Er staan maar liefst 62 kunstwerken van Botticelli op. En je kunt er zelfs een virtueel rondje in het Uffizi maken.

D

e Italiaanse kunstenaar Artemisia Gentileschi leefde van 1593 tot ca. 1653. Ze werd geboren in Rome als dochter van de schilder Orazio Gentileschi en was een van de eerste vrouwelijke kunstenaars die internationaal succes boekte en zelfstandig werkte — en dat was heel bijzonder in haar tijd. Artemisia woonde en werkte in minstens vijf verschillende steden en werkte voor de grootste opdrachtgevers van haar tijd. Haar schilderijen vallen op door hun dramatische stijl, krachtige vrouwenfiguren en sterke emotionele lading. Artemisia veroverde een plek als kunstenaar in een mannenwereld. In het begin van de 17e eeuw moest je eigenlijk man zijn om kunstenaar te kunnen worden. Alleen mannen werden toegelaten op kunstacademies, alleen mannen kregen opdrachten van de Kerk, maar Artemisia was een wonderkind. Ze kreeg les van haar vader, en al snel bleek ze zo goed was dat hij haar niets meer kon leren. Ze werd toegelaten tot de kunstacademie in Florence, kreeg belangrijke opdrachten, runde haar eigen atelier en huurde assistenten in, net als de grote meesters van haar tijd. Na haar dood raakte haar werk, net als dat van andere vrouwelijke kunstenaars uit die tijd, in de vergetelheid. Haar schilderijen verdwenen uit beeld of werden aan andere kunstenaars toegeschreven. Pas bijna driehonderd jaar later werd het werk van Artemisia herontdekt. In de jaren zeventig van de vorige eeuw   omarmden feministische activisten haar als een icoon. Sindsdien komen we steeds meer te weten over deze bijzondere vrouw. Door nieuwe ontdekkingen en diepgaand onderzoek kunnen schilderijen weer aan haar worden toegeschreven. Haar werk staat opnieuw in de belangstelling. Hoog tijd, denken wij. 

Popart is een afkorting voor het Engelse Popular Art (= volkskunst). Het is een stroming in de moderne kunst die na 1950 vooral in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten van Amerika populair werd. De kunstenaars zetten zich af tegen de elitaire kunstwereld en lieten zich inspirereren door stripverhalen, advertenties, films, televisie, kranten en tijdschriften. Het gewone leven dus, van gewone mensen. In de eerste helft van de jaren zestig van de vorige eeuw was de popart op haar hoogtepunt. Geluk leek te koop en binnen handbereik. Maar de wereld veranderde snel, soms zelfs met de dag, en niet per se ten goede. In 1961 werd de Berlijnse muur gebouwd en een jaar later brak de Cubaanse raketcrisis uit. Weer een jaar later werd de toenmalige Amerikaanse president John F. Kennedy doodgeschoten tijdens een bezoek aan de Amerikaanse stad Dallas. Leiders van de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging, zoals Malcolm X (1925 - 1965) en dominee Martin Luther King  (1929 - 1968) werden vermoord. In maar een paar jaar tijd was de wereld onherkenbaar en onherstelbaar veranderd. 

In dit nummer van DADA laten we zien hoe Popart ontstond, hoe het populair werd en hoe het ook hedendaagse kunstenaars nog steeds inspireert. We bekijken de invloed van Popart op de mode-, film- en reclamewereld. Natuurlijk staat er ook in dit nummer weer een ABC, voor wie even snel iets wil opzoeken én 2 artikelen waarin we laten zien hoe je zelf een kunstje kunt doen. Want lezen over kunst is leuk, maar zelf eens kijken of het lukt is nog beter ;-) 

In deze DADA staat werk van Evelyne Axell, Joseph McDermott, Rosalyn Drexler, George Dunning, Sylvie Fleury, Richard Hamilton, Corita Kent, Yayoi Kusama, Roy Lichtenstein, Marisol, Claes Oldenburg, Robert Rauschenberg, Martial Raysse, James Rosenquist, Martha Rosler, Mimmo Rotella, Edward Ruscha, Jeremy Scott, Marjorie Strider, Elaine Sturtevant, Andy Warhol, Ai Weiwei en Tom Wesselmann.

De kunstwereld was en is een mannenbolwerk. Natuurlijk bestaan er wel beroemde vrouwelijke kunstenaars, maar ze zijn in de minderheid. Gentileschi, Camille Claudel, Jenny Holzer, Marlene Dumas, Berthe Morisot, Sonia Delaunay, Frida Kahlo, Louise Bourgeois, Yayoi Kusama, Niki de Saint Phalle, Cindy Sherman ... Als lezer van DADA ken je deze kunstenaars natuurlijk wel. En je hebt vast wel eens werk van hen gezien. Maar in de kunstwereld hebben vooral mannen het voor het zeggen en dat is een feit waar we niet omheen kunnen.

Natuurlijk heeft het te maken met de beperkingen die vrouwen eeuwenlang opgelegd werden. En het is allemaal nog niet eens zo lang geleden: vrouwen konden pas in 1922 bij de Tweede Kamerverkiezingen voor het eerst stemmen. Nog geen honderd jaar geleden dus. En pas in 1956 (!) werd de 'Wet handelingsonbekwaamheid' afgeschaft. Je kunt je er niks meer bij voorstellen, maar vanaf toen mochten getrouwde vrouwen pas een eigen bankrekening openen en zonder toestemming van hun man op reis gaan. Dat is nu gelukkig wel anders, maar we zijn er nog niet.

In 2019 werd de positie van vrouwelijke kunstenaars in de Nederlandse kunstwereld in kaart gebracht. Slechts 13 procent van de kunst in museumzalen is gemaakt door een vrouw. De kunst van vrouwen is maar 2 procent van de omzet van de kunstmarkt. En 10 procent van de internationale galeries vertegenwoordigt geen enkele vrouwelijke kunstenaar.

In deze DADA laten we zien hoe vrouwen in de kunstwereld eeuwenlang buitengesloten werden. Ze werden niet toegelaten op de kunstacademie, ze mochten niet modeltekenen (want naakt!), ze werden niet toegelaten tot schildersverenigingen en konden dus ook niet insturen voor tentoonstellingen. Toch zijn er altijd vrouwelijke kunstenaars geweest die het er niet bij lieten zitten. Ze trotseerden de moeilijkheden, baanden de weg en voegden iets wezenlijks toe aan de kunstwereld waarin veel te lang veel te veel door mannen werd bepaald. In deze DADA hebben we al die vrouwen bij elkaar gebracht. We moesten natuurlijk wel ergens een grens trekken - deze DADA werpt vooral een ander licht op de kunstgeschiedenis. We maakten deze DADA voor iedereen die zijn blik wil bijstellen. In alle tijdperken, in alle kunststromingen is er prachtig werk van vrouwen te ontdekken. Hoog tijd, vind je niet?

Lascaux is een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen van de wereld. Bij toeval ontdekt, zoals dat meestal gaat. Door 4 vrienden, net 18 jaar oud. 

Stel je voor ... Je woont in de Dordogne in Frankrijk. Het is 1940. De oorlog is verklaard, maar al het geweld nog op veilige afstand. Een mooie nazomerdag. Je loopt met je hond Robot in het bos. Hij gaat achter een konijn aan, maar die weet te ontsnappen in een gat onder een omgewaaide boom. Je probeert het konijn met steentjes uit het hol te jagen, maar die laat zich niet meer zien. De steentjes vallen zo’n eind naar beneden dat je nieuwsgierig wordt. Je hebt niks bij je om het gat groter te maken. Je gaat later die dag met drie vrienden terug. Met een mes maken jullie het gat groter. Samen halen jullie rotsen, boomwortels en zelfs de resten van een dode ezel uit het gat. Eindelijk is er een smalle opening. Je  wurmt je naar binnen, glijdt van een steile helling af. Als je weer rechtop staat, roep je je vrienden dat het veilig is. Je schijnt ze bij met de lamp die je bij je had. En dan gebeurt het! Als jullie omhoog kijken, zie je wat later de grootste archeologische ontdekking van de eeuw zou worden: stieren, herten, paarden, geschilderd op de grotwanden in zwart, oker en rood. 

“We hoopten een schat te vinden, maar zoiets groots hadden we niet verwacht”, zou een van de vier vrienden later vertellen. “Het was een wonder. Zo groot, zo indrukwekkend, we waren er helemaal van in de war.” 

Indrukwekkend is het zeker. 

En groot ook. 

Je ontdekt het in deze DADA! 

In DADA Black is beautiful laten we zien hoe zwarte mensen in de kunst in de oudheid werden gezien en afgebeeld en hoe in de middeleeuwen sommige heiligen en koninginnen ineens van huidskleur veranderden. We vertellen waarom mensen met een donkere huidskleur vroeger gezien werden als een teken van rijkdom. We vertellen kort over slavernij want zwarte kunst kun je niet los zien van deze afgrijselijke geschiedenis. DADA laat zien hoe de eerste portretten van zwarte mensen verschenen aan het Franse hof en vertelt over de invloed van Afrikaanse kunst op de ontwikkeling van de moderne kunst in Europa rond 1900. We bespreken het werk van Tanner (1859 - 1973), de eerste Afro-Amerikaanse schilder die een internationale carrière opbouwde en van Jean-Michel Basquiat (1960 - 1988), een tijdgenoot van Keith Haring, die in zijn korte maar indrukwekkende loopbaan rond de duizend schilderijen maakte over uitbuiting, racisme en onderdrukking. We laten hedendaagse zwarte kunstenaars zien, zoals Jean Paul Mika (1980) uit Congo en Kiripi Katembo (1979 - 2015), ook uit Congo. Het werk op de cover is van Kehinde Wiley (1977, Amerika).  Een krachtig beeld, en een stevig symbool. 

Met deze set van 6 nummers kun je voordelig kennismaken met DADA. Je ontvangt 6 nummers met 50% korting. 

In dit pakket zitten:

DADA Blauw

DADA Pixel art

DADA Aboriginal

DADA Het kubisme

DADA Stillevens

DADA De farao's

Sandro Botticelli (1445-1510) was tijdens zijn leven een van de beroemdste kunstenaars van Italië. Hij had gewerkt voor de familie De’ Medici, de paus, de hertog van Urbino en graaf van Montefeltro. Hij had schilderijen gemaakt waar tot ver buiten Florence over gesproken werd. Toen hij stierf, was hij een vergeten kunstenaar. De familie De’ Medici, de mensen die hem beroemd hadden gemaakt, raakten door politieke ontwikkelingen uit de gratie en daardoor Botticelli zelf ook. Pas drie eeuwen later werd zijn werk herontdekt. Tegenwoordig is zijn werk weer heel beroemd en behoren zijn schilderijen tot de topstukken van het Uffizi, het beroemde museum in Florence - de stad waar Botticelli zijn hele leven woonde en werkte. Daar mogen we natuurlijk nu even niet naar toe, maar op Gelukkig is er ook Art Google: een site waarop miljoenen kunstwerken uit musea wereldwijd haarscherp te bekijken zijn, gewoon thuis, achter je computer. Er staan maar liefst 62 kunstwerken van Botticelli op. En je kunt er zelfs een virtueel rondje in het Uffizi maken.