Tijdschriften

Het zevende nummer van DICHTER. gaat helemaal over blauw. Over lichtblauw, donkerblauw, hemelsblauw, ultramarijn, nou ja je snapt 't vast: de kleur dus. De kleur van de hemel, de bergen en sommige maandagen. Van vakantieherinneringen en de Middellandse Zee. De kleur van je pen en de schilderijen van Vermeer en van Picasso. Met prachtige tekeningen van Gemma de Waard.

Een voorproefje:

Pale blue dot

Op weg naar de rand van ons zonnestelsel
gunde de Voyager 1 ons een laatste blik
over haar schouder

Na een zes miljard kilometer lange reis
van bijna dertien jaar
zond ze ons op 14 februari 1990
haar laatste foto

We staan er op
maar vraag niet hoe

Een bleke blauwe vlek
in het heelal zijn we
meer niet

We hebben het hier op aarde
veel te hoog in onze bol

Bette Westera
uit: DICHTER. 7 blauw

Na de DADA over rood (nummer 111) en blauw (nummer 114) speelt in dit nummer groen de hoofdrol. De kleur van eeuwenoude faraobeeldjes en van de gemberpot die Mondriaan graag schilderde. De kleur van de duivel in de middeleeuwen, de bloementuinen van de impressionisten en de jurk van de bruid in het Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw, geschilderd in 1434 door Jan van Eyck. Het is de kleur van het moment. Van milieubeschermers en klimaatactivisten. De kleur van duurzaamheid. Van de natuur, van de lente en een nieuw begin. De kleur van verandering. Groen staat voor hoop. En de wereld kan wel wat groen gebruiken, dachten we.

Wie denkt dat dichters eenzaam en teruggetrokken op verdrietige zolderkamertjes zitten te schrijven, vergist zich. De dichters in deze DICHTER. hebben de wereld gezien. Toen het idee voor dit nummer ontstond, waren we bang dat alle gedichten over Frankrijk zouden gaan. Om dat te voorkomen, hebben we alle dichters gevraagd om eerst een lijstje met vijf favoriete landen te sturen. We wilden aan de hand van die lijstjes de wereld opdelen en weggeven. Nergens voor nodig. Zorgen om niks. De dichters van DICHTER. zijn overal geweest. Kaapverdië, Kiribati, Nieuw-Zeeland en Antartica - de dichters van DICHTER. komen nog eens ergens. Indrukwekkend. Lea Vervoort tekende bij de gedichten een betoverende wereld. Na dit nummer ging ze naar Afrika. Drie maanden op reis. Groot gelijk natuurlijk want de wereld is veel te mooi om niet te gaan zien.

Voor wie het allemaal niet naast de deur ligt, is er deze DICHTER. met bijna 55 gedichten van meer dan 25 dichters. Dit nummer neemt je mee naar de andere kant van de wereld. Zo kun je in je luie stoel op safari in Kenia of naar een hamam in Marokko. Sta je op een verlaten strand in Sri Lanka en in een stil museum in Damascus. Zit je op een boot naar Madeira, zie je het saffierpluimbroekje in Peru, een walvis langs de kust van Antarctica en rendieren in Lapland. En omdat het altijd handig is om de weg te weten, hebben we op google maps een kaart gemaakt voor deze DICHTER. Dan zie je waar de hebberige bergen liggen en waar je winkeltjes van zand kunt vinden. De kaart staat hier. De wereld aan je voeten dus. Geniet ervan!

In deze DADA staat de kleur rood centraal. We reizen door de tijd en naar alle hoeken van de hele wereld voor kunst waarin rood de hoofdrol speelt. Het is geen chronologische, maar een thematische benadering. Zo staan in deze DADA een fresco uit Pompeï en een Japanse prent bij elkaar, en bespreken we een klassiek schilderij in hetzelfde artikel als street art. We laten schilderkunst zien, en beelden, films, installaties, glas in lood, etsen en architectuur. Een reis door de kunstgeschiedenis die je zeker wilt maken. Met werk van onder andere Rothko, Chiharu Shiota André Derain, Andy Warhol, Cy Twombly, Dante Gabriel Rossetti, Kees van Dongen en Marc Chagall.

Dit nummer van DICHTER. gaat over de nacht. Die is van de poëzie; dat wisten we al. Maar in dit nummer maken we er even een punt van ;-) Het tijdstip waarop nachtuilen en -burgemeesters zich roeren, dromen en demonen toeslaan, krokodillen onder het bed vandaan kruipen, sterren hun sporen trekken én het stof van een bewogen dag neerslaat. Als de dag de ratio is, dan is de nacht van ons.

Met prachtige illustraties van Lieke van der Vorst van Liekeland en haarscherpe foto’s van de nachthemel, van de satellieten van de NASA.

Een voorproefje:

Poolster

Als het echt stil is 
en aardedonker 
ga je uit je bed 
 
het licht naast de poolster 
is het oudste dat je 
met je blote oog kunt zien 
 
een dino keek al naar dit licht 
en mijn opa vertelde
hoe je moet sluipen in de nacht 
 
zet de deur op een kier 
voor de oude sterren 
en neem een deken mee. 

gedicht: Kasper Peters

In deze DICHTER. lees je het beste van de dichters van DICHTER. (volgens de dichters ;-) De gedichten waar ze wereldberoemd mee zijn in Nederland en Vlaanderen. Verzoeknummers waar nog steeds & altijd om gevraagd wordt. De klassiekers dus. Het beste van de dichters van DICHTER. dus. Met een knipoog. Coen Bouwstra maakte het beeld - een bijzondere wereld van papier.

Een voorproefje:

Eerste woord

Mijn eerste woord was r aa m
Het hing in de eerste klas
vlak onder het raam
Later zag ik ook d eu r.

Je kon naar buiten
dan waren de woorden weg
maar hun beeld zweefde
nog in mijn hoofd.

Ik leerde dat de letters
van het woord vrij
konden fladderen
maar deze bleven samen.

Tot ik een naam
gaf aan bijna alle
dingen in de klas.
Het raam ging open staan.

Remco Ekkers
uit: DICHTER. 10 het beste van de dichters van DICHTER

De Zwitserse kunstenaar Tinguely (1925 - 1991) verhuisde in 1953 naar Parijs en zou de rest van zijn leven in Frankrijk wonen en werken. Hij werd vooral bekend door zijn kinetische kunst. Hij maakte deel uit van het Nouveau Réalisme (een Franse kunststroming, verwant aan de Pop-art-beweging) en was goed bevriend met Yves Klein en Daniel Spoerri. De kinetische kunst bracht beweging in de kunst en je kunt de kunst van Tinguely alleen echt begrijpen als je de beelden in beweging ziet. Daarom staat in het begin van dit nummer qr-codes naar filmpjes waarop de kunst beweegt. Er zijn machines die kunnen dansen en zelfs machines die kunnen tekenen. Tinguely maakte ook aan een paar zelfvernietigende machines, waarvan alleen nog foto's en filmpjes bestaan. Tinguely was getrouwd met de beroemde Franse kunstenaar Niki de Saint-Phalle, waar we al eerder een nummer van DADA aan wijdden. Ze werkten regelmatig samen aan vaak spectaculaire projecten, zoals de fontein naast het Centre Pompidou in Parijs, recent prachtig gerestaureerd. Als je foto's en filmpjes van tentoonstellingen van Tinguely bekijkt, zie je veel vrolijke toeschouwers. Tinguely had een hekel aan witte musea waar je stil moet zijn: van hem mocht er best iets te lachen zijn. Een vrolijk nummer dus, met kunst van een vernieuwende kunstenaar die alles wilde veranderen. Tinguely: 'Alles beweegt. Stilstand bestaat niet. Laat je niet beheersen door ouderwetse opvattingen van tijd. Weg met uren, seconden en minuten. Leef in de tijd. Wees statisch, wees statisch - met de beweging. Voor het statische, in het huidige NU. Weersta de neiging om uit angstige zwakte het bewegende tot stilstand te brengen, ogenblikken te fixeren en het levendige te doden. Stop met het vastklampen aan 'waarden' die toch zullen instorten. Wees vrij, leef! Stop met het bouwen van kathedralen en piramides die als suikerwerk zullen afbrokkelen. Haal diep adem, leef in het nu, leef op en in de tijd.'

Veel mensen noemen Barcelona in één adem met de wereldberoemde Catalaanse architect Gaudí (1852-1926). Er komen ieder jaar weer miljoenen toeristen uit de hele wereld naar Barcelona om het werk van Gaudí te zien: de huizen, het park, en de Sagrada Família natuurlijk, zijn levenwerk. Zijn werk  staat op ansichtkaarten, kalenders, sleutelhangers, dienbladen en allerlei andere souvenirs. Maar liefst zeven bouwwerken van Gaudí uit of uit de buurt van Barcelona staan op de werelderfgoedlijst van Unesco: Park Güell, Palau Güell, Casa Milà, Casa Vicens, de gevel en crypte van de Sagrada Família, Casa Batlló en de crypte van Colonia Güell. En alsof dat allemaal nog niet bijzonder genoeg is: Gaudí zelf is voorgedragen om zalig verklaard te worden door de Katholieke kerk.

Toch was Gaudí niet altijd zo populair. In het begin werden zijn huizen, ontworpen voor rijke ondernemers, behoorlijk belachelijk gemaakt. Casa Milà, bijvoorbeeld, kreeg al snel de bijnaam La Pedrera, en dat is Spaans voor "steengroeve". Het werd vergeleken met een stapel stenen of het resultaat van een aardbeving, en soms zelfs met een hangar voor vliegtuigen (zie ook bladzijde 7). De kritiek was ook buiten Spanje te horen. Toen Gaudí in 1910 in Parijs exposeerde, noemden mensen zijn werk een "salade van verschillende stijlen" en "een nachtmerrie van een brein dat kracht en originaliteit mist".

Het succes kwam Gaudí dus heus niet aanwaaien maar hij koos zijn eigen weg. Gebouwen in opvallende vormen, geïnspireerd op de natuur... en kleurrijk! Zijn werkwijze was ook duidelijk anders. Hij was geen architect die alles bedacht achter de tekentafel. Gaudí stond op de bouwplaats en bedacht en ontwikkelde ter plaatse. Zo ontstonden die bijzondere onnavolgbare organische gebouwen die vaak meer de indruk wekken dat ze zo zijn gegroeid in plaats van gebouwd. De Sagrada Família wordt gezien als hét meesterwerk van Gaudí. Al zijn opvattingen over architectuur zitten erin. De kerk is zijn laatste werk. In deze DADA laten we ook zijn andere werk zien, en vertellen we meer over het leven van deze beroemde Spaanse architect. 

In dit nummer reizen we naar de andere kant van de wereld. Naar Australië, om precies te zijn. De Aboriginals zijn de oorspronkelijke bewoners. Al meer dan 30.000 jaar geven ze hun kennis en cultuur van generatie op generatie door. Beeldende kunst, dans, songlines: alles gaat over de verhalen van de voorouders. Verhalen over het ontstaan van de aarde. Voor ons aan de andere kant van de wereld lijkt Aboriginalkunst vaak abstract. Zigzaglijnen, stippellijnen, arceringen en cirkels zijn bekend voor westerse ogen die al een eeuw gewend is aan non-figuratieve kunst. Maar Aboriginalkunst is niet abstract: zo staat een stippellijn vaak symbool voor een dagreis en een cirkel voor een waterbron. De tekens en symbolen uit de beeldtaal van Aboriginalkunst gaan over het territory - het land en de eeuwenoude mythen die daar bij horen. Wie Aboriginalkunst bekijkt, reist door verschillende gebieden, zoals de honderden verschillende clans die samenleven op dit eiland-continent nog steeds regelmatig doen. Je doorkruist dorre woestijnen en groene bossen, steekt bergen over en bevaart rivieren. Je kruist paden met kangoeroes, ziet leguanen en varanen en met een beetje geluk kom je zelfs de mythische regenboogslang op het spoor. Aboriginalkunstenaars houden hun cultuur al tienduizenden jaren onafgebroken levend – uniek in de wereld – maar dat betekent niet dat er geen vernieuwingen zijn. Aboriginalkunst is altijd een subtiele mix van traditie en moderniteit.

Dankzij hedendaagse kunstenaars heeft Aboriginalkunst niet alleen een lang verleden, maar ook een toekomst. Toen de eerste kolonisten eind 18e eeuw aankwamen, leefden er tussen de 315.000 en de 750.000 mensen in Australië. In 2006 werd het aantal inheemsen door het Australian Bureau of Statistics geschat op 517.200: en dat is maar 2,5% van de totale bevolking van Australië. In 1976 nam de Australische overheid de Land Rights Act aan. Dit houdt in dat Aboriginals kunnen onderhandelen met de overheid over land. Als Aboriginalrechten op het land zijn bewezen, mag het land niet worden veranderd. Dit is van belang, want Aboriginals zijn onlosmakelijk verbonden met het land. Er komt steeds meer aandacht en respect voor het erfgoed van de Aboriginals. Zo is Uluru, een enorme rotsformatie in de outback van Australië, een van de bekendste toeristische attracties. Voor de Aboriginalclan Anangu is het een heilige plaats. Sinds 1985 zijn ze weer eigenaar, maar het beklimmen is pas sinds 2019 verboden. Er is nog een wereld te winnen dus. 

Deze DICHTER. gaat over de tijd en de toekomst. Gedichten over alles wat je later kunt gaan doen, over wolken warm water, klimaatverandering en 1 januari (de dag waarop ieder jaar weer opnieuw de toekomst begint). Gedichten over alles wat morgen mag, en over al je gisterens. Meer dan 50 gedichten van meer dan 35 dichters. Grote namen en aanstormend talent.

Geef je les? Dichter en schrijfdocent Linda Vogelesang schreef in opdracht van Bibliotheek Brummen  lesbrieven. Gratis te downloaden. Dat kan hier. 

Vandaag

Hoera, het is vandaag!
Dat moet gevierd. Mijn vader heeft het hele huis versierd
en appeltaart gehaald voor hem en mij.
Met slagroom, want vandaag is zo voorbij.
De appeltaart gaat op, 
er wordt geen kruimel van bewaard,
want morgen is het weer vandaag,
maar dan met mokkataart.

Bette Westera
uit DICHTER. 15 de toekomst is nu

Dit nummer van DADA gaat over de farao's van het oude Egypte.  Nog steeds fascinerend. De Steen van Rosette was niet lang geleden nog te zien in het British Museum in Londen. De laatste kans om de steen in Europa te zien want ze gaat binnenkort terug naar Egypte. Zoals het hoort, maar jammer is het wel. De beroemde steen was de sleutel waarmee het hiërogliefenschrift werd ontcijferd. Het krijgt ongetwijfeld een ereplek in het nieuwe Grand Egyptisch Museum in de Egyptische hoofdstad Caïro. Dat opent binnenkort aan de rand van de stad, naast de piramides van Gizeh. Het oude museum was blijkbaar hopeloos ouderwets en niet toegerust om de miljoenen bezoekers per jaar te ontvangen, maar wel een van de mooiste musea ter wereld. Je kon er onbespied oog in oog met de oudheid staan. Nog niet alles zat achter glas en er stond niet op elke hoek van elke zaal een strenge suppoost. Het was een museum waarin je je heel even Carter kon wanen, de beroemde Egyptoloog die het graf van Toetanchamon ontdekte. 

Een deel van de collectie uit het oude museum is al overgebracht naar het nieuwe gebouw. Alle mummies gingen in een statige optocht door de stad naar hun nieuwe eeuwige plek. Grote namen. Beroemde farao's. De koningen die de opdracht gaven voor de kunstwerken in deze DADA. Het nieuwe museum is af maar de opening wordt om onbekende redenen steeds uitgesteld. Er wordt nu gemeld dat het dit jaar echt gaat gebeuren. 

Toch hoef je niet per se naar Egypte om oog in oog met het oude Egypte te staan. De collectie van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden behoort tot de tien belangrijkste Egyptische verzamelingen in de wereld. Ook op Art Google is er van alles te vinden en te zien. Doen hoor! Te mooi om niet te zien.

Wie denkt dat sport en kunst niet samengaan, denkt daar misschien na dit bijzondere nummer van DADA toch anders over. Kunst en sport kunnen prima samen. Al was het alleen al om de posters die kunstenaars ontwerpen voor een van de grootste sportevenementen ter wereld. De poster die de beroemde Britse schilder Hockney maakte voor de Olympische van München is daar een mooi voorbeeld van. We gaan terug naar het begin: de Spelen in Griekenland, toen atleten nog tevreden waren met een olijftak. Natuurlijk kijken we ook naar de nieuwe Spelen, die in 1924 weer een tweede leven kregen. We bespreken sportmode en stellen je voor aan de Parijse illustrator Ugo Gattoni (1988) die tekende voor de affiches voor deze Spelen. 

DADA is een tijdschrift voor kinderen van 6 tot 106. Over kunst en kunstgeschiedenis. Zonder advertenties. We maken DADA voor iedereen die verder kijkt dan zijn neus lang is en altijd nieuwsgierig blijft naar hoe het anders kan. Het gaat bij DADA om het plezier van het kijken en dus is iedere DADA zelf ook een plaatje.

Veel plezier met deze DADA over Kunst en Sport (en met de sportzomer)!

Een bijzonder nummer van DICHTER. waarin meer dan 25 dichters meer dan 50 gedichten schreven over nieuwe buren, nieuwkomers, vluchtelingen en asielzoekers. Over hoe het was, daar, en hoe het is nu, hier. De zachtste DICHTER. tot nu toe. We maakten het nummer in samenwerking met het COA. Een aantal gedichten uit deze DICHTER. verscheen ook als muurgedicht in verschillende AZC's. Ahmed Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam, schreef een ontroerend voorwoord. 

De gedichten worden afgewisseld met prachtige zachte schilderijen van Milou Trouwborst.

Kijk, dit is ons gras.
Het is lang en zacht en was er al
voordat wij hier kwamen.
Wanneer je gaat liggen, buigt het zich
als een moeder over je heen.

Kijk, dat zijn onze bomen.
Ouder dan opa’s van oma’s,
stammen te dik voor omhelzing,
het donkergroene blad
vertelt van eeuwen zomer.

Kom, zoek een plek in het gras,
leun tegen een stam,
voel het strelen van de wind,
zie de wolken, ons uitzicht,
jouw uitzicht, wees welkom.

Kees Spiering
uit: DICHTER. 6 nieuwe buren

In DADA Black is beautiful laten we zien hoe zwarte mensen in de kunst in de oudheid werden gezien en afgebeeld en hoe in de middeleeuwen sommige heiligen en koninginnen ineens van huidskleur veranderden. We vertellen waarom mensen met een donkere huidskleur vroeger gezien werden als een teken van rijkdom. We vertellen kort over slavernij want zwarte kunst kun je niet los zien van deze afgrijselijke geschiedenis. DADA laat zien hoe de eerste portretten van zwarte mensen verschenen aan het Franse hof en vertelt over de invloed van Afrikaanse kunst op de ontwikkeling van de moderne kunst in Europa rond 1900. We bespreken het werk van Tanner (1859 - 1973), de eerste Afro-Amerikaanse schilder die een internationale carrière opbouwde en van Jean-Michel Basquiat (1960 - 1988), een tijdgenoot van Keith Haring, die in zijn korte maar indrukwekkende loopbaan rond de duizend schilderijen maakte over uitbuiting, racisme en onderdrukking. We laten hedendaagse zwarte kunstenaars zien, zoals Jean Paul Mika (1980) uit Congo en Kiripi Katembo (1979 - 2015), ook uit Congo. Het werk op de cover is van Kehinde Wiley (1977, Amerika).  Een krachtig beeld, en een stevig symbool. 

Dit is de engste DICHTER. ooit. Met natuurlijk veel gegriezel over monsters, spoken, heksen, draken, geesten en zombies. Over dubieuze griezels uit de wereld van vooroordeel, angst, fantasie en nachtmerrie. En echt enge dingen: de beelden op tv, tentenkampen in de sneeuw, de schoolarts, en ja, ook de kalknagels van je oma. De gedichten sidderen en sissen. Ze koken een soepje van nachtmerries en dagdromen. Ze lokken je stiekem naar de uithoeken van je fantasie en blijven daar – griezelig knap! - graag eeuwig rondsssssssspoken. Meer dan 75 gedichten van meer dan 30 dichters. Met illustraties van Job van Gelder.  

Spook

Gisteravond
(ik sliep nog nét niet)
zweefde er opeens een spook
in een wapperend laken
heel dicht langs mijn bed
en het kreunde iets van
drrumpel-drrompel,
drrakel-drras!
Ik deed maar even bang
omdat ik toch wel zag
en ook nog hoorde,
dat het weer
mijn leuke broertje was ...

Theo Olthuis
uit: DICHTER. 5 gruwelijk eng